Arıcılıkta Mevsimsel Bakım Nasıl Yapılır?

Arılar bir canlı olduğundan dolayı arıların iyi tanınması, bakımının ve yönetiminin iyi yapılması gerekir. Aksi taktirde herhangi bir ihmalkarlık veya dikkatsizlik bütün yılı etkilebileceğini bilmek gerekmektedir. Arı bakımı; ilkbahar bakım ve kontrolleri, yaz bakımı, sonbahar çalışmaları ve kışlatma şeklindedir.

İlkbahar Bakım ve Kontrolleri

Bu kontrolün amacı arıların kışı nasıl geçirdikleri, içeride ki gıda miktarı, ana arının olup olmadığını ve bir hastalık var mı diye muayene etmektir.

İlk Kontrol ve Zamanı

Eğer koloniler kapalı alanda ise, kovanların kapalı arılıklardan dışarı alınma zamanı bulundukları bölgelere göre değişim gösterir. Genel bir uygulama olarak koloniler, söğüt ağacı yapraklarının açmaya başlamasıyla dışarı alınır. Buna karşın ülkemizin birçok bölgesinde ve sahil kesimlerinde koloniler dışarıda, açık alanlarda kışlatılmalıdır. Gerek kapalı alanlarda kışlatılıp dışarı çıkartılan gerekse dışarıda kışlatılan kolonilerin ilk kontrolleri, havaların yeteri derecede ısındığı, erik ağaçlarının çiçek açtığı andan itibaren güneşli, açık ve sakin bir günde sıcaklığın gölgede 16-20 derece olması halinde saat 11 ile 14 arasında yapılabilir. Kovanı açmadan da dışarıdan gözlemleyerek fikir edinebiliriz fakat kovanı uygun zamanda açıp kontrol etmek daha sağlıklı olacaktır.

Dip Tahtası Kontrolü ve Temizliği

Arıların kovandan çıktıkları zamanlarda kovan dip tahtası temizliği yapılır. Dip tahtası üzerinde görülen kırıntılar ve artıklar incelenerek koloninin durumu hakkında bilgi edinilir. Bazen hava şartları kovanın dışarıda tamamen açılmasına elverişli olmaz. Hava sıcaklığının yeterli olmadığı bu günlerde petek gözleri içerisinde bulunan larvaların (kurtçukların) üşüyüp ölmesini engellemek için ilkbahar başlarında sadece dip tahtası üzerinden incelemeler yapılabilir. Ayrıca üzerinde nem ve su biriken dip tahtalarının acilen değiştirilmesi gerekir.

Çerçeve Kontrolü

Çerçeve kontrolünde küflü, aşırı esmerleşmiş ve kırılmış petek çerçeveler kovandan çıkarılır ve bir önceki yıldan temiz çerçeveler ile değiştirilmelidir. İşlenmiş petek yoksa en sona verilecek temel petek çerçevesi konur. Kırık çerçeveler kovanda bırakılırsa, arılar burada yapacakları onarımlar sırasında erkek arı gözü yaparak kolonideki erkek arı sayısının artmasına neden olur. Ana arı kahverengileşmiş ve küflü peteklere isteyerek yumurta bırakmaz. Ancak bu da koloninin zayıflamasına ve ürün kaybına neden olur. Kovandaki arı miktarı çerçeveleri dolduramıyorsa boş çerçeveler alınarak alan daraltılır. Çerçeve kontrolü sırasında kovandan çıkarılan çerçeve, kovan üzerinde tutulmalı ve sağa ve sola kaydırılmalıdır. Aksi halde ana arı kontrol edilen çerçevede ise ana arının kovandan düşmesine neden olabilir. Bu işlemler sırasında koloninin soğumaması için kovan uzun süre açık tutulmamalıdır.

Ana Arının Kontrolü

Kolonide bir kraliçenin bulunması, koloninin devamlılığını doğrudan etkiler. Kontroller sırasında ana arı görülemezse günlük yumurta durumu kontrol edilir. Kolonide günlük yumurtalar varsa büyük ihtimalle kraliçe arı vardır. Hem ana arı hem de günlük yumurta görülemiyorsa koloninin ana arısı yoktur. Bu durumda mümkünse koloniye yeni bir ana arı verilmeli veya bu koloni başka bir koloni ile birleştirilmelidir.

Besin Mevcudiyetinin Kontrolü

Besin kontrolünün amacı kovandaki bal ve polen miktarını belirlemektir. Erken ilkbaharda yapılan kontrolde besin stoğunun yetersiz olduğu dönemlerde bal ve pudra şekerinden yapılan kek veya koyu şurup ile beslemek daha uygundur. Koyu şurup, 1 ölçü su, 2 veya 3 ölçü şeker ile yapılan şuruptur. İlkbaharın ilerleyen dönemlerinde 1 ölçü su ve 1 ölçü şeker ile yapılan daha seyreltik bir şurup ile besleme yapılmalıdır. Bu şuruplama koloninin gelişimini hızlandıracak ve güçlü kolonilerle bal mevsimine girmesine vesile olacaktır.

Hastalık ve Parazit Kontrolü

Arılıkta yıl boyunca görülebilen rinit, tahtakurusu ve parazit hastalıklarına karşı dikkatli olun. Bir hastalık tespit edildiğinde veya şüphelenildiğinde hastalıkla mücadele ve kontrol için bir uzmana başvurulmalı, uzmanın görüş ve önerileri doğrultusunda hareket edilmelidir. Aksi takdirde, bilinmeyen uygulamalar yarardan çok zarar verir.

İlkbahar Beslemesi

İlkbahar besleme, kovandaki besin kaynaklarının nitelik ve nicelik olarak yetersiz kaldığı ve kuluçka gelişimini teşvik ettiği zamandır. Bahar beslemesinde hava sıcaklığı önemli bir faktördür. Hava soğuksa, şurup kalın (2 veya 3 ölçü şeker + 1 ölçü su) olmalı ve petek hücrelerine doldurulmalıdır. Bol su içeren bir şurup petekteki nemi artırarak küf ve hastalığa neden olur. Ancak havalar ısındıktan sonra yapılan yemlerde 1 ölçü şeker ve 1 ölçü sudan yapılan şurup kullanılmalıdır. Bu şurup sadece yumurtlamayı teşvik etmek için kullanılır.

İlkbaharda yapılan şurup beslemede soygun görülebileceği için gerekli önlemler alınmalıdır. Gece geç saatlerde şurup yapmak soygun riskini azaltabilir. Erken ilkbaharda koloninin gelişebilmesi için ihtiyaç duyulan diğer madde polendir. Şayet kolonide yeteri kadar polen yoksa, koloninin bal ve polenden yapılacak bir kekle beslenmesi gerekir. Bu yönüyle arıcıların, polenin bol olduğu dönemlerde polen toplamaları ve gerektiğinde koloni beslemesinde kullanmaları veya ticaretini yapmaları önemli bir teknik konudur. Polenin yetersiz olduğu durumlarda kolonide panik oluştuğu ve yavru üretiminin tamamen durduğu sürekli akılda tutulmalıdır.

Oğul ve Oğul Önleme

Koloninin bazı üyeleri ana arı ile birlikte kovanı terk edip arı neslini devam ettirmek için yeni bir aile kurduklarında koloniye koloni denir. Arı kolonisi nesiller boyu devam eden bir davranış olsa da arı kolonisinin eğilimi arıların genetik yapısı ve çevre koşullarına göre değişir. Teknik arıcılıkta arı kolonilerinin oğul vermemesi istenmekte ve oğul oluşmasını engelleyecek tedbirler alınmaktadır. Oğul yapan arı kolonisinin gücü büyük ölçüde azalacağından yeterli bal üretemeyecektir. Bu nedenle kümeleri desteklemenin koşulları anlaşılmalı ve kümelenmelerin önlenmesi için önlemler alınmalıdır. Oğulların oluşumu için koşulları destekleyin; koloni kovan dışında ürer, kolonide yavru yetiştirecek ve bal depolayacak yer yoktur, koloni yeterli havalandırmadan yoksundur, koloni sıcaklığı yükselir, kraliçenin yaşı ve kalıtımı etkiler. Oğul vermeyi destekleyen bu şartların ortadan kaldırılarak doğal oğulun önlenmesi teknik ve ekonomik arıcılığın önemli bir kuralıdır.

Suni Oğul Üretimi

Teknik arıcılıkta arı kolonilerinin doğal olarak toplanması istenmeyen bir olaydır. Arı kolonisi, nektar akışının başlangıcında meydana gelir, anaç kolonisinin gücünü azaltır, dolayısıyla bal üretimini azaltır. Ayrıca koloninin devam etmesi durumunda koloni kuluçka makinesi görevi gören genç işçi arılar koloni ile birlikte yumurtadan çıkacak ve anaç koloninin kuluçka faaliyetleri bozulacak ve bunun sonucunda kireç hastalığı meydana gelebilir. Arıcılık sektöründe bu olumsuz durumun önüne geçebilmek için doğal arı kolonilerinin oluşmasını engelleyecek önlemler alınmalı, arı kolonilerinin sayısını artırmak için yapay arı kolonileri (gruplandırma) yapılmalıdır.

Yeterli güce ulaşan koloniler eşit olarak bölünerek yeni koloniler elde edilir. Bunun için boş kovanı anaç kovanının yanına yerleştirin. Ballı ve yavrulu petek, iki petek arasında eşit olarak bölünür. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, yaban arılarının her iki kovana da eşit olarak girmesini sağlamaktır. Bunun için anaç kovanı yarım metre sağa veya sola hareket eder, eski uçuş hattı ortada kalacak şekilde yeni kovanın (bölmenin) yerleştirilmesi yapılır.

Bu işlem sonrasında tarlacı arılar yine de anaç kovanı tercih edebilirler. Bu durumda anaç kovan bir miktar daha dışa kaydırılarak uçuş hattının çoğunluğu bölmeden yana verilebilir.

Bir başka yapay oğul üretim yöntemi ise özellikle koloni sayısının çoğaltılması amacıyla bir kovandan 3-4 çerçeveli 2-3 bölme yapılmasıdır. Bu durumda bir adet arılı-yavrulu, bir adet de arılı-ballı çerçeve yeni kovana yerleştirilir. Uçuş delikleri kapalı durumda olan bu kovanlar, tarlacı arıların eski kovan yerine dönmelerini önlemek için en az 5 km uzağa taşınır. Diğer bir yapay oğul elde etme yöntemi ise, her kovandan gücü ölçüsünde 1-2 çerçeve alınarak devşirme şeklinde yeni koloniler oluşturmaktır.

Kayıt Tutma

Kayıt tutma, her üretim dalında olduğu gibi arıcılıkta da çok önemlidir. Bu amaçla, her kovana ait bir kart veya bir sicil defteri kullanılabilir. Her koloni kontrolünde koloniye ait bilgiler bu kartlara işlenerek daha sonra yapılması gereken işler önceden planlanır. Kayıtlarda; ana arının çıkış ve yumurtlamaya başlama tarihi, orijini, koloninin besin (bal ve polen) stok miktarları, yavru durumu gibi kısaca koloniyi tarif eden, yapılan ve yapılması gereken işleri belirten bilgiler yer almalıdır. Kayıt tutmadan koloniyi doğru bir şekilde yönetmek mümkün değildir.

Yaz Bakımı

İlkbahar bakımından sonra yaz bakımı ve kontrolleri devam eder. Koloni geliştikçe çerçeveye zarar verme, zayıf kolonilerin takviyesi, güçlü kolonilere kat verme ve flora takibi yaz bakımında yapılır.

Çerçeve ve Kat verme

Arı geliştirme faaliyetlerinin başlamasıyla birlikte petek dokuma faaliyetleri de başlamıştır. Bu süre zarfında kovana yeni bir temel petek sağlanmalıdır. Her iki taraftan iki delik açarak metal teli çerçeveye bağladıktan sonra, temel peteği bağlayın ve temel petek ile yeni çerçeveyi koloniye sağlayın. Bir koloniye çerçeve atarken dikkat edilecek noktalar; yeni verilen çerçeve, yavru üretim alanı bölünmeden son çerçevenin ikinci çerçevesi olarak verilir. Kuluçka tamamlandığında kovana bir kat (ballık) verilmelidir. Zemini döşerken kuluçka makinesinin yan tarafındaki bal çerçevelerinden en az 2 tanesini zemine getirin ve yeni çerçevelerle değiştirin. Peteğin yanına, yumurta kuluçkahanesine bir veya iki yeni çerçeve yerleştirin. Birinci kat dolduğunda, ikinci kat ambarın üzerine yerleştirilir ve birinci kat onu devralmaktadır. Bu sayede arılar yeni kovanı daha iyi ve daha hızlı işleyebilirler. Balığın içindeki bal tamamen sırlanıp olgunlaştığında bal hasadı yapılabilir.

Takviye Verme

Herhangi bir nedenle koloni içindeki arı mevcudunun azalması durumunda kuvvetli kolonilerden çerçeveler alınarak zayıf kolonilere takviye amaçlı verilmektedir. Kapalı yavru gözlü çerçeveler arısıyla birlikte, koku vermek suretiyle zayıf koloniye verilebilmektedir. Koku vermenin amacı, arılı çerçevelerin kolonideki arılarla bu çerçeve üzerinde bulunan diğer koloniye ait arıların birbirlerini öldürmesini önlemektir.

Flora Takibi

Arıcılıkta arıların, flora durumuna göre bir yerden başka bir yere nakledilmesi iyi bir verim alabilmek için gerekmektedir. Bu iş flora takibi veya gezginci arıcılık olarak adlandırılmaktadır. Gezginci arıcılık yapılmadan kolonilerden yeterli düzeyde kazanç sağlamak mümkün değildir. Kolonilerin gezdirilmesi bir başka ifade ile bitki örtüsünün yani çiçeklerin takip edilmesi teknik arıcılığın en önemli kuralıdır. Koloni transferi arıların kovana girdiği gece yapılmalıdır. Arılar taşınmadan önce gerekli hazırlıklar yapılmalı, çerçeve sabitlenmeli, arıların kovandan çıkabileceği çatlak ve delikler kapatılmalı ve iyi havalandırma sağlanmalıdır. Arılar teslimat yerine vardıklarında uygun şekilde indirilmeli ve uçuş delikleri dumanla açılmalıdır.

Uçuş deliklerin duman kullanılmadan açılması halinde arılar çevredeki canlılara zarar verebilmektedir. Arıları taşırken dikkat edilmesi gereken en önemli şey yeterli havalandırmanın sağlanmasıdır. Bir arı kolonisinin nakli için taze bir kovan kullanılıyorsa, özellikle sıcak yaz günlerinde bu tür kovanların kırılmasının kolay olduğu ve bunun da koloni kaybına neden olacağı unutulmamalıdır. Özellikle yaz aylarında gidilecek yere bir gecede ulaşılamazsa diğer ihtimal düşünülmektedir. gündüz uygun bir yerde konaklama yapılarak nakil ikinci gecede tamamlanması gerekir. Aksi halde koloni kayıpları meydana gelmesi olası ihtimaldir.

Sonbahar Bakımı

Bal hasadından hemen sonra zaman kaybedilmeden sonbahar bakımına başlanmalıdır. Arıların kışı kayıpsız ya da çok az kayıpla atlatabilmeleri için koloninin sonbahar bakımı çok önemlidir.

Sonbahar Dönemi Çalışmaları

Bal hasat edildikten hemen sonra sonbahar bakımına vakit kaybetmeden başlanmalıdır. Arıların kışı kayıpsız ya da çok az kayıpla atlatabilmeleri için koloninin sonbahar bakımı çok önemlidir. Bal ve polenlerin depolandığı petekler kış yemi olarak koloniye bırakılmalıdır. Ancak kovan tamamen bal ile doldurulamaz ve alttaki gözlerin boş olması gerekir. Çünkü kışın arılar bal dolu gözlerde değildir. Kovanın bal dolu kısmının hemen altındaki boş hücrelerde kış salkımı oluştururlar. Kalıp bal, ekşi bal, kalitesiz bal ve salgı balı kış gıdası olarak kullanılmamalıdır. Kontrol döneminde kovanı 8-10 bal arısının kapladığı bir koloniye kış yemi olarak 12-15 kg bal bırakılmalıdır. Özellikle ilkbaharda, taze polenler gelmeye başlamadan önce kalan 3-4 kovanda da arıların yavru üretmeye başlayıp devam edebilmeleri için yeterli miktarda polen bulunmalıdır.

Yapılacak kontrollerde arı mevcudu zayıf, ana arısız, ana arısı yaşlanmış ve verimsiz olan koloniler sonbaharda birleştirilmesi gerekmektedir. Başarılı kışlatma için mutlak surette sonbaharda bir dönem yavru üretimi sağlanarak kışa genç işçi arı ve genç ana arı ile girilmelidir.

Kışa girmeden önce koloniler her zaman olduğu gibi hastalık ve parazitler yönünden incelenmelidir. Özellikle sonbahar dönemi varroa mücadelesi son bal hasadından sonra ve kuluçka aktivitesinin azaldığı zaman yapılmalıdır.

Sonbahar Beslenmesi

Kolonilere yeterince bal ve polen bırakılmış olsa bile, bal hasadından sonra koloniler şurupla beslenme gerekmektedir. Sonbahar beslemesi için hazırlanan şeker şurubunun şeker-su oranı 2:1 (2 ölçek şeker – 1 ölçek su) olmalıdır. Kolonilere uygulanan şeker şurubu beslemesi ana arının yumurtlama hızını yeniden artırarak genç, yıpranmamış işçi arı yetiştirilmesini sağlar. Böylece genç işçi arılarla kışa giren koloniler fazla bir kayıp vermeden bahara güçlü olarak çıkarlar. Genç arılarla kışlatılan koloniler ilkbahar döneminde daha etkili bir yavru yetiştirme temposu göstererek hızlı gelişirler.

Koloniler kışa girerken ve kıştan çıkarken şurup yerine kek ile de beslenebilirler. Kek; bir ölçek bal ve üç ölçek pudra şekerinin karıştırılmasından elde edilmekte. Elde edilen karışım 0.5-1 kg’lık poşetlere yerleştirilip, poşetin alt kısmında delikler açılarak arılı çerçeveler üzerine konulmaktadır. Kek hazırlama ve uygulamada dikkat edilecek husus, kekin kovan içi ısısında eriyerek arıların üzerine akmayacak kıvam ve katılıkta ve arılar tarafından tüketilebilecek yumuşaklıkta olmaktadır.

Bununla birlikte kek hazırlamada polen açığı bulunan bölge ve dönemlerde bu açığın kapatılması için süt tozu, bira mayası ve yağı tamamen alınmış soya fasulyesi unu gibi proteince zengin maddeler karıştırılarak arıların protein ve vitamin ihtiyacı karşılanabilir. Ancak bu tür beslemede nosema ve adi ishal gibi hastalıkların ortaya çıkması mümkündür. Polenin yeterince bulunduğu bölge ve dönemlerde veya genel olarak ülkemizde bu uygulamaya gerek yoktur.

Kışlatma

Arıların kışı geçireceği arılık; kuzeyi kapalı güneyi açık mümkünse üstü kapalı yerler olmalıdır. Açık arılıklar ise rüzgar almayan, su tutmayan ve nem birikmeyen yerler olmalıdır. Kovanlar mutlaka bir sehpa üzerinde yerden yükseltilmeli, böylece nemden ve sudan korunmaktadır. Ayrıca kışlatma yeri arıların kış salkımı bozmasına neden olabilecek gürültü ve sesten uzak yerler olması gerekiyor. Unutulmamalıdır ki, kış ölümlerinin nedeni soğuk değil kolonide ısı üretim ve enerji kaynağı olan yeterli balın bulunmaması yani açlıktır. Daha önce de bahsedildiği üzere, başarılı kışlatmanın altın kuralı, kışa girerken kolonilerde genç arılar yanında yeterli besin stokunun bulundurulmasıdır.

Arılar, kovan içi sıcaklığı 14 dereceye düştüğü zaman bir araya toplanarak kış salkımı oluştururlar. Salkımın merkezindeki sıcaklık 33 derece, dış yüzeyinde ise 6-8 derece olabilmektedir. Arılar bal yiyerek gerekli olan ısıyı üretirler ve ısı arttıkça salkımı genişletirler. Kışın herhangi bir sarsıntı ile kış salkımından düşen arılar tekrar salkıma çıkamaz ve ölürler. Kış salkımının bozulmaması için koloniler kış süresince ve soğuk dönemlerde kesinlikle rahatsız edilmemelidir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir